Жаңалықтар

Әнұран мекеме рәмізінің ажырамас бөлігі болып табылады, оның авторын (авторларын) көрсете отырып, мекеменің көрнекті жеріне орналастырылады. Әнұранды салтанатты іс-шараларда орындау міндет болып...

Өсімдіктер мен жануарлар дүниесі

 

"Бұйратау" ұлттық паркінің фаунасы

 «Бұйратау» ұлттық табиғи паркінің  омыртқалы жануарлар фаунасының зерделенгендігі  қазіргі жағдайы туралы, бізбен осы хабарда, 5 класының өкілдері бойынша қысқаша баяндалған - Сүйек балықтар (Osteichthyes), Қосмекенділер (Amphibia), Бауырымен жорғалаушылар (Reptilia), Құстар (Avesмен Сүтқоректілер (Mammalia).

Берілген ақпарат әдеби дереккөздер негізінде және біздің меншікті зерттеумен да, көзбен шалып байқаумен жасалған.

 

 Osteichthyes класы – Сүйек балықтар 

«Бұйратау» МҰТП» ихтиофаунасы (балық фаунасы) өте кедей. Оның аумағына, негізінде таяз тұзды мен ащылау көлдермен, көп мөлшері тұйық шұнқырлар тұтас алғанда өзгешелігіне байланысты. Ең ірі- Бозайғыр көлі (44 га) мен Ажбай көлі (55 га). Әдебиетте паркі көлдердің балық туралы мәліметтер жоқ. 2013 жылы зерттеулер нәтижесінде (Баймуқанов, 2013) тек қана Ажбай көлінде балық мекені қойылған, су химиялық құрамынан және биогендік элементының мөлшерінен тiршiлiк ету ортасының үшін жарайды. Ажбай көлінде қазіргі уақытта тек қана күміс мөңке балықпен Carassius  albula (Linnaeus, 1758) ала балық Coregonusalbula (Linnaeus, 1758) тұрады. Мөңке балық жергілікті түрі болады, ала балық- жерсіндірунің нәтижесі, мүмкінде болашақта жоғалады, өйткені бір топтың өзін- өзі молайту байқалмайды. Осы көліне паркінің ұйымдастыру дейін тұқы мен табаны жіберу сондай- ақ нәтижесіз болды.

Ажбай көлінде мөңке балық аз, оның босалқы қорлары әуесқойлық (спорттық) балықшылық жүргізуге жарамды емес, зерттеу мақсатына тек қана  шектеулі пайдалану мүмкін ( « табиғаттың жылнама» жүргізу және популяция жағдайының бағалауы).

Балық шаруашылық меморациялау бойынша Ажбай көліні өткізу және басқа іс-шаралар өндірісі, биологиялық негіздеме болашақта дайындауға ұсынылады, өйткені бұл көл шектеулі шаруашылық қызмет аймағында орналасқан.

 

 Amphibia класы – Қосмекенділер 

«Бұйратау» МҰТП»- нде амфибиялар екі түрімен ұсынылған. Бұл: жасыл құрбақа –  Bufoviridis (Laurenti,1768) және бізтұмсық бақа – Ronaarvalis (Nilsson, 1842). Екі түрі кездейсоқ жайылған. Уақыттық пен тұрақты су қоймаларында және олардың жағалауларында, әртүрлі ағын суларда кездеседі, және барлық жерде аз.

 

Reptilia класы  - Бауырымен жорғаушылар

«Бұйратау» ұлттық паркінің аумағында бауырымен жорғаушылардың үш түрі кездеседі. Орман, орманды дала, дала биотоптарда кәдімгі кесіртке – Lacerta agilis (Linnaeus, 1758) кең жайылған, сол жерде дала улы сұр жылан да – Vipera ursine (Bonaparte, 1835) мекендейді. Ылғалды телімдерде, суға жақын, кәдімгі сарыбас жылан - Natrix natrix (Linnaeus,1758) кездеседі. Кәдімгі кесіртке саны паркте жоғары, дала улы сұр жылан мен кәдімгі сарыбас жылан- ортақ, бірақ саны аз.

 

 Aves класы- Құстар

Ұлттық парктің орнитофаунасы дала, бұта, орман және сулы - батпақты орнито-кешендердің құстарымен ұсынылған. Орталық Қазақстанның жазық-ұсақ шоқылы елінің орталық бөлігінде орналаса отырып, құстардың көптеген түрлері үшін қолайлы биотоп жасайды. Оның құрамы осы аймақтағы негізгі, басым ландшафттармен, сондай-ақ құстардың жекелеген түрлерінің, олардың арасында ашық кеңістіктердің кең таралған тұрғындарымен байланысты.

Зерттеу нәтижелері бойынша 2020 жылы "Бұйратау "МҰТП" аумағында және оның қорғау аймағында көзбен шолып құстардың 5 жаңа түрі анықталды, қазіргі уақытта "Бұйратау" ұлттық паркінде құстардың 160 түрі бар, олардың 20 түрі Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген (1 жаңа түрі табылды).

 

Mammаlia класы – Сүтқоректілер

Бүгінгі таңда әдеби ақпарат пен біздің зерттеулерімізді талдау негізінде "Бұйратау "МҰТП" сүтқоректілердің таксономиялық тізімі 55 түрден тұрады, 6 отрядтың өкілдері: Insectivora - Инсективті Отряд, Chiroptera - жарғанаттар отряды, Carnivora - жыртқыш Отряд, Artiodactyla - Artiodactyla отряды, Rodentia - кеміргіштер отряды, Лагоморфа - қоян тәрізді Отряд.

 

«Бұйратау» МҰТП» Жануарлардың қызыл кітабына кіргізілген түрлері 

Жануарлардың қызыл кітабына кіргізілген түрлерінен паркінің аумағында келесі түрлер кездеседі (олардың паркте болуы сипаты көрсетуімен, кест. қараңыз):

 

№ р/б

Түрінің атауы

Жер жайылып жатыр, биіктік интервалы

Көптік баллдарда

Популяцияның жағдай (тұрақты,нашарлайды)

Ескерту

1

2

3

4

5

6

1

Арқар

Парктің аумағы

4-5

жақсартылып жатыр

Жергілікті түрі

 

2

Бұйра бірқазан

Ажбай, Бозайғыр көлдер

 

2

 

Ұшып келген

3

                      Сұңқылдақ-аққу

Ажбай, Бозайғыр көлдер

 

2

тұрақты

Ұялауған

4

                            Кіші аққу

Ажбай, Бозайғыр көлдер

 

2

 

Ұшып кеткен

5

Қызылжемсаулы қарашақаз

Ажбай, Бозайғыр көлдер

 

2

 

Ұшып кеткен

6

Шиқылдақ

Ажбай, Бозайғыр көлдер

 

2

 

Ұшып кеткен

7

Бақалтақ қыран

Парктің аумағы

 

2

 

Ұшып келген

8

Дала қыраны

Парктің аумағы

2

 

Ұшып келген

9

Ақлық

Парктің аумағы

2

тұрақты

Ұялауған

10

Бүркіт

Парктің аумағы

2

тұрақты

Ұялауған

11

Ақиық субүркіт

Парктің аумағы

2

 

Ұшып келген

12

 

13

Аққұйрық

субүркіт

 

Аққұйрықты субүркіт

 

Парктің аумағы

 

Парктің аумағы

 

2

 

1

 

 

Ұшып келген

 

Ұшып келген

14

Лашын

Парктің аумағы

1

 

Ұшып келген

15

Ителгі

 

Парктің аумағы

2

тұрақты

Ұялауған

 

 

16

 

Сұр тырна

Ажбай, Бозайғыр көлдер

 

2

 

 

Ұшып кеткен

17

Ақбас тырна

 

Парктің аумағы

 

3

 

көбейтіп жатыр

 

Ұялауған

18

Қарабас тағанақ

Ажбай көлі

 

1

 

 

Ұшып келген

19

Безгелдек

Парктің аумағы

2

тұрақты

Ұялауған

20

 

21

Үкі

 

Ақбас үйрек 

Парктің аумағы

 

Ажбай көлі

2

 

1

тұрақты

 

 

Ұялауған

 

Ұшып өтетін