Жаңалықтар

Бұйратау " МҰТП "РММ-сі, Сіздерді Балықты ауылындағы «Ерейментау»  филиалының аумағында орналасқан қонақ үйде отбасылық демалыс, ұжымдық сауық кеші, банкеттер өткізуге шақырады! Барлық ыңғайлы жайлы...

Фауна

"Бұйратау" МҰТП омыртқалы жануарлар фаунасы

 

Саябақ құрылғанға дейін оның өкілдігі аймағында тек флора жақсы зерттелген. Ерейментау тауларының фаунасын зерттеу, зоологиялық зерттеулер эпизодтық, фрагменттік сипатта болды және экспедициялық отрядтардың сирек шығуы кезінде жүргізілді, олардың жұмысының негізгі мақсаты флористикалық алуантүрлілікті зерттеу болып табылады.

Осы хабарламада біз "Бұйратау" ұлттық табиғи паркінің омыртқалы жануарлар фаунасының қазіргі заманғы зерттеу жағдайы туралы қысқаша ақпарат, 5 сынып өкілдері – сүйекбалық (Osteichthyes), қосмекенділер (Amphibia), бауырымен жорғалаушылар (Reptilia), құстар (Aves) және сүтқоректілер (Mammalia).

Ұсынылған ақпарат әдеби көздер мен біздің жеке зерттеулеріміз бен көрнекі бақылауларымыз негізінде жасалады.

 

OsteichthyesКласы– Сүйекті балықтар

 

Ихтиофауна "Бұйратау" МҰТП " өтекедей. Бұл оның аумағы тұтастай алғанда жабық бассейндердің көптігімен, негізінен таязтұзды және тұзды көлдермен сипатталатындығына байланысты.Еңірілері-Бозайғыркөлі (44 га) және Ажбайкөлі (55 га). Әдебиетте саябақ көлдерінің балықтары туралы ақпарат жоқ. 2013 жылғы зерттеулер нәтижесінде (Баймұқанов, 2013) балықтардың тек Ажбай көлінде мекендеуі анықталды, онда судың химиялық құрамы мен биогендік элементтерінің құрамы гидробионттардың тіршілік етуіне жарамды.Қазіргі уақытта Ажбай көлінде тек бозша мөңке мекендейді-Carassiusalbula (Linnaeus, 1758) жәнеvendus - Coregonusalbula (Linnaeus, 1758).Мөңке-бұл байырғы түр, көкшұбар – енгізу нәтижесі және болашақта жоғалып кетуі мүмкін, өйткені табынның өздігінен көбеюі байқалмайды.Сондай-ақ, осы көлге сазанмен табан балықты паркті ұйымдастырғанға дейін іске қосу нәтижесіз болды.

Ажбай көліндегі мөңке саны аз, оның қоры әуесқойлық (спорттық) балық аулауға жарамсыз, тек зерттеу мақсаттары үшін шектеулі пайдалануға болады ("табиғат шежіресін" жүргізу және популяцияның жай-күйін бағалау).Болашақта көлге балық жіберуді жүргізудің биологиялық негіздемесін әзірлеу ұсынылады. Ажбай және балық шаруашылығы мелиорациясы бойынша басқа да іс-шаралар өндірісі, өйткені бұл көл шектеулі шаруашылық қызмет аймағында орналасқан.

 

AmphibiaКласы– Қосмекенділер

 

Бұйратау МҰТП-дегі қосмекенділер екі түрден тұрады. Олар: жасыл құрбақа – Bufoviridis (Лауренти,1768) және өткір жүзді Бақа – Ronaarvalis (Нилсон, 1842). Екі түрі де сирек кездеседі.Олар уақытша және тұрақты су қоймаларында және олардың жағалауларында, әртүрлі су ағындарында кездеседі және барлық жерде аз.

 

Reptilia  Класы- Бауырымен жорғалаушылар

 

"Бұйратау" ұлттық паркінің аумағында бауырымен жорғалаушылардың үш түрі кездеседі. Орман, орманды дала, дала биотоптарында секіргіш кесіртке кең таралған-Lacerta agilis (Linnaeus, 1758), дала жыланы да сол жерде тұрады - Vipera ursine (Bonaparte,1835).Суға жақын ылғалданған жерлерде кәдімгі сарыбас жылан-Natrix natrix (Linnaeus, 1758) кездеседі. Саябақтағы секіргіш кесірткенің саны жоғары,дала жыланы және кәдімгі сарыбас жыланы бірақ аз.

 

Aves Класы–Құстар

 

"Бұйратау" МҰТП " орнитофаунасы дала, бұта, орман және сулы-батпақты орнитокешендердің құстарымен ұсынылған. Оның құрамы осы аймақтағы негізгі, басым ландшафттарға байланысты — дала, төмен таулы.Ол Қазақ ұсақ шоқыларының өңіріне тән, оның солтүстік жартысында орнитофаунаның негізін ашық кеңістіктердің құстары құрайды.

Зерттеу нәтижелері бойынша 2021 жылы "Бұйратау" МҰТП мен оның қорғау аймағының аумағында құстардың 12 жаңа түрі анықталып, көзбен шолып анықталды.

Әдеби дереккөздерді талдау және көптеген зерттеулердің нәтижелері бойынша қазіргі уақытта құстардың түрлік құрамы құстардың 173 түрін құрайды. Орнитофаунаның толық есебі "Бұйратау "МҰТП "РММ Орнитофаунасы және оның қорғау аймағы" тақырыбы бойынша аралық-жылдық есепте баяндалған.

Осы уақыт кезеңіндегі бақылаулар нәтижесінде зерттеліп отырған аумақта біз Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген құстардың 20 түрінің болуын растадық, олардың ішінде ұя салатын 9 және 11 мигрант бар.

 

Mammаlia Класы– Сүтқоректілер

 

"Бұйратау" МҰТП құру үшін тікелей оның аумағында және онымен шектес аудандарда териологиялық зерттеулер эпизодтық, фрагменттік сипатта болды және экспедициялық жасақтардың сирек шығуы кезінде жүргізілді, олардың жұмысының негізгі мақсаты Флораны зерттеу болып табылады.

Ерейментау тауларының сүтқоректілерінің фаунасына арнайы, стационарлық кешенді зерттеулер, егер "Ерейментау тауларының жүйесінде кешенді аңшылық шаруашылығын ұйымдастыру мүмкіндіктері"шаруашылық келісімшарт тақырыбының орындалуын есептемегенде, ешқашан жүргізілген жоқ.

Сүтқоректілердің тек жекелеген түрлері жақсы зерттелген, атап айтқанда – арқар тау қойлары (Бербердің жұмыстары), Байбақ суырлары (Капитондар).Сүтқоректілердің кейбір басқа түрлері бойынша жеке мәліметтер бар (Слудский, Бекенов, Байдавлетов, Ержанов, Федосенко, Афанасьев және т. б.). Көптеген ұсақ түрлер үшін (жертесерлер тұқымдасы және аламантәрізді тұқымдасы) ақпарат болжамды, қайшылықты немесе мүлдем жоқ.

"Бұйратау" МҰТП " аумағы үш зоогеографиялық учаскелердің (Афанасьв,1966) түйіскен жерінде орналасқан; Орталық – дала, шығыс – дала және қазақ тауларында, бұл жануарлардың алуан түрлі фаунасын алдын ала анықтайтын сияқты. Алайда, ұлттық парктің ғана емес, бүкіл Ерейментау алабының болмашы ауданы салдарынан бұл олай емес.

Далалық зерттеулердің нәтижелері "Бұйратау "МҰТП" аумағындағы сүтқоректілер кешені - бұл Даланың және негізінен шөлейт Қазақ тауларының таусылған фаунасы екенін көрсетеді. Сенімділіктің жоғары деңгейі мен жоғары экологиялық бейімділігі бар түрлердің бір бөлігі, соның салдарынан дала мен шөлейт аймақтарда кең таралған және көп кездесетін, тікелей табылған фактілерсіз (дала алақоржыны, соқыр тышқан) саябақ тұрғындарының тізіміне енгізілген."Бұйратау" МҰТП "құрудың "табиғи – ғылымижәнетехникалық – экономикалық негіздемесін әзірлеу" (ҰБТЭО) жобасын әзірлеу материалдары бойынша ұлттық парк териофаунасының 45 түрі немесе олардың санының 24,7% - ы "ҚазКСР фаунасының генетикалық Қорының кітабында" (1989) көрсетілген. Таксономиялық тұрғы даналғанда, бұл ҚР-да тіркелген жеті отрядтың алтауы, бірақ сәйкесінше 34 отбасының тек 16-сы (47%).

Парк аумағында дала фаунасы кешендерінің шамамен 50% - ы (17-нің 8-і), ал "Қазақстан далаларының" 80% - ы мекендейді. Осылайша, МҰТП аумағындағы жануарлар фаунасының құрамының 45% - ы полизональды түрлер, 50% - ы типтік дала және басқалардың тек 5% - ы, олардың ішінде, әдетте, Тайга кешенінің жалғыз өкілдері (ақ қоян, жирен тоқалтіс), моңғол (секіргіш қосаяқ), Оңтүстік елдердің мезофилдері (сұр атжалман) және басқалар.

"Бұйратау" ұлттық паркіндегі аңдар арасында Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енген жалғыз түрі-Солтүстік Қазақстан тау қойы-арқар.

Парктегі сүтқоректілердің арасында эндемиктер жоқ.

Кәсіпшілік түрлерге: қасқыр, түлкі, қарсақ, дала күзені, ақ қоян мен қоңыр қоян, борсық, суыр жатады. Алайда, олардысаябақтажәне оған іргелес аумақтарда балық аулау қажет емес, сонымен қатар кейбір түрлердің саны, тіпті саябақтың аудандарында да аз. Ерейментау жануарлары фаунасының көлемі жағынан шағын құрамы салыстырмалы түрде, мысалы, Қазақстанның оңтүстік облыстарымен (Шымкент - Алматы) салыстырғанда, мұнда тек аридті аймақ кешендері подгорияның 40 және одан да көп түрлеріне жетеді, фаунаның, әсіресе ұсақ сүтқоректілердің зерттелмеуімен де, белгілі бір дәрежеде анықталады және толықтырылады.Саябақтың географиялық аймағының ықтимал тұрғындары, жануарлардың тізімі өте кең. Сонымен, біз жүргізген зерттеулер нәтижесінде парк тұрғындарының қатарына тағы 9 түрі кіреді (45-ке қосымша (ТЭН материалдары):2011 жылы – сілеусін, Қызылбұғы, бұлан, қабан; 2012 жылы алғаш рет табылды – ақкіс, американдық күзен, жанаттәрізді ит; 2013 жылы – ондатра және сұрегеу құйрық, 2014 жылы-жоңғар атжалманы.

Сүтқоректілердің ұсақ түрлерінің саябағында тіршілік ету ортасын анықтау, нақтылау бойынша түгендеу жұмыстары жалғасуда.

Қазіргі уақытта қолда бар әдеби дереккөздерді және зерттеу барысында алынған материалдарды талдау негізінде "Бұйратау "МҰТП"сүтқоректілер фаунасының түрлік құрамының төмендегі таксономиялық тізімі ұсынылады.

 

"Бұйратау" МҰТП " Қызыл кітапқа енген жануарлар түрлері

 

         Парк аумағында жануарлардың Қызыл кітапқа енген түрлерінен келесі түрлер кездеседі (олардың саябақта болу сипатын көрсететін кестені қараңыз):

 

№ р/с

Түрдіңатауы

Учаскелертарайды, биіктікаралығы

Баллдағы-
молшылық

Популяция жағдайы(тұрақты, нашарлайды)

Ескертпе

 

1

2

3

4

5

6

1

Арқар

Парк аумағы

4-5

жақсаруда

Жергіліктікөрініс

2

Бұйрабірқазан

Ажбай, Бозайғыркөлдері

2

 

ұшыпкелген

3

Сұңқылдақаққу

Ажбай, Бозайғыркөлдері

2

тұрақты

ұясалатын

4

Кішіаққу

Ажбай, Бозайғыркөлдері

2

 

жылқұстары

5

Қызылжем-
саулықарашақаз

Ажбай, Бозайғыркөлдері

2

 

жылқұстары

6

Шиқылдаққаз

Ажбай, Бозайғыркөлдері

2

 

жылқұстары

7

Бақалтаққыран

Парк аумағы

2

 

ұшыпкелген

8

Дала қыраны

Парк аумағы

2

 

ұшыпкелген

9

Қарақұс

Парк аумағы

2

тұрақты

ұясалатын

10

Бүркіт

Парк аумағы

2

тұрақты

ұясалатын

11

Кезқұйрықтысубүркіт

Парк аумағы

2

 

ұшыпкелген

12

Аққұйрықтысубүркіт

Парк аумағы

2

 

ұшыпкелген

13

Лашын

Парк аумағы

1

 

ұшыпкелген

14

Ителгі

Парк аумағы

2

тұрақты

ұясалатын

15

Сұртырна

Ажбай, Бозайғыркөлдері

2

 

жыл құстары

16

Ақбастырн

Парк аумағы

3

көбейеді

ұясалатын

17

Қарабасөгізшағала

Ажбайкөлі

1

 

ұшыпкелген

18

Безгелдек

Парк аумағы

2

тұрақты

ұясалатын

19

Үкі

Парк аумағы

2

тұрақты

ұясалатын